LGBTİ+’nın anlamıyla ilgili 7 sorunun yanıtları

Dünyanın birçok ülkesinde lezbiyen, gey, biseksüel, trans ve interseks (LGBTİ+) olmak her gün ayrımcılığa uğramak anlamına geliyor. Ayrımcılığın nedeni cinsel yöneliminiz (kimden hoşlandığınız), cinsiyet kimliğiniz (doğumda atanan cinsiyetinizden bağımsız olarak kendinizi nasıl tanımladığınız), cinsiyet ifadeniz (nasıl davrandığınız, giyindiğiniz, saç ve makyaj vb. görünüşünüzle kendinizi nasıl ifade ettiğiniz) ya da cinsel özellikleriniz (örneğin cinsel organlarınız, kromozomlarınız, üreme organlarınız veya hormon seviyeleriniz) olabiliyor.

Uluslararası Af Örgütü olarak tüm dünyada LGBTİ+’lara yönelik ayrımcılığa karşı mücadele ediyoruz. LGBTİ+ hareketi bugüne kadar önemli gelişmeler kaydetti ancak hala yapılacak çok iş, LGBTİ+ hakları alanında öğrenecek çok şey var. Bunların başındakilerden birisi de LGBTİ hakları alanında kullanılan bazı kavramların ne olduğunu öğrenmek.

1- Cinsel yönelim ne demektir?

Kişinin cinsel yönelimi, kimden hoşlandığı ve kiminle ilişki kurduğuyla ilgilidir. Herkesin cinsel yönelimi kişiseldir. Kişinin cinsel yönelimini nasıl tanımlayacağı ve tanımlayıp tanımlamayacağı kendi kararına bağlıdır. Kişilerin cinsel yönelimi zaman içinde değişebilir.

Cinsel yönelimler lezbiyenleri (kadınlardan hoşlanan kadınlar), geyleri (çoğunlukla diğer erkeklerden hoşlanan erkekler), biseksüelleri(kadınlardan ve erkeklerden hoşlananlar), panseksüelleri (hoşlandıkları kişilerin toplumsal cinsiyetini dikkate almayanlar) ve aseksüelleri (cinsel anlamda kimseyi arzulamayanlar) kapsar.


Brezilya’da yaşayan biseksüel insan hakları savunucusu Marielle Franco, Brezilya’da polis şiddetine uğrayan LGBTİ+’lar, kadınlar ve birçok insanın hakları adına yılmadan mücadele etti. 14 Mart 2018’de bir söyleşiden evine dönerken öldürüldü. 

2- Trans ne demektir?

Translar, cinsiyet kimlikleri veya cinsiyet ifadeleri doğumda atanan cinsiyetle ilgili genel toplumsal normları, beklentileri karşılamayan kişilerdir.

Tüm translar kendilerini erkek veya kadın olarak tanımlamaz. Bazıları kendilerini çok cinsiyetli olarak tanımlarken bazıları da cinsiyetsiz olarak tanımlar. Kimse kendini, cinsiyet kimliğini ya da her hangi başka bir özelliğini genel toplum algısına uyacak yada uymayacak şekilde tanımalamak zorunda değildilr.

Bazı translar, cinsiyet geçişine karar verir. Bu, hayatınızı asıl cinsiyetinize uygun bir şekilde yaşamanızı amaçlayan bir süreçtir. Geçiş süreci tek tip değildir. Bazı kişiler yeni zamirler alır, bazıları isim değiştirir, cinsiyet kimliklerinin yasal olarak tanınması için başvurur ve/veya beden uyum ameliyatı ya da hormon tedavisi olur.

Trans olmanın kişinin cinsel yönelimi ile ilgisi yoktur. Trans eşcinsel erkekler veya trans lezbiyen kadınlar vardır.

3- Translar cinsiyet kimliklerinin yasal olarak tanınması için nereye başvurur?     

Bazı ülkelerde transların cinsiyet kimliği yasal olarak tanınmaktadır. Ancak translar birçok durumda psikiyatrik tanı ve geri dönüşü mümkün olmayan kısırlaştırma ameliyatları gibi aşağılayıcı ve insan haklarını ihlal eden süreçlere maruz kalmaktadır. Yalnızca yedi ülkede buna benzer süreçler bulunmamaktadır. Bu ülkeler Arjantin, Belçika, Kolombiya, Danimarka, İrlanda, Malta ve Norveç’tir.


Finlandiyalı trans aktivist Sakris Kupila, cinsiyet kimliklerinin yasal olarak tanınmasını isteyen transları önce kısırlaştırma ameliyatı olmaya zorlayan yasaların değiştirilmesi için mücadele ediyor. © Amnesty International

4- İnterseks ne demektir?

Erkek ve kadın bedeni gibi genel kabul görmüş ikiliklere uymayan cinsel niteliklerle doğan kişiler intersekstir. Örneğin bazı durumlarda kişinin bedeni hem erkek hem de kadın bedeninin özelliklerini taşır. Bazı durumlarda ise kişinin kromozom yapısı ne tipik erkek ne de tipik kadın yapısına uyar. Bu özellikler doğuştan gelebileceği gibi ergenlikte veya ergenlik sonrasında daha belirgin hale de gelebilir.

Birçok interseks rızaları dışında, aciliyet arz etmeyen ve geri döndürülmesi mümkün olmayan “normalleştirme” ameliyatlarına maruz kalıyor. Çoğunlukla çocuklukta yapılan bu ameliyatlar, zaman zaman da ilerleyen yaşlarda gerçekleştiriliyor. Bu prosedürler, kişilerde son derece yıkıcı ve uzun vadeli fiziksel veya ruhsal sorunlara yol açabiliyor.

5- Eşcinsel ilişkiler hangi ülkelerde suç sayılıyor?

Eşcinsel ilişkiler 70 ülkede yasadışı sayılıyor. Bangladeş, Barbados, Guyana, Sierra Leone, Katar, Uganda ve Zambiya’da ömür boyu hapis ile cezalandırılabiliyor. Dokuz ülke ise eşcinselliği ölümle cezalandırıyor. Bu ülkeler Afganistan, Brunei, İran, Irak, Moritanya, Pakistan, Suudi Arabistan, Sudan ve Yemen.

6- Hangi ülkelerde eşcinsel evlilikler yapılabiliyor?

Mayıs 2019 itibariyle aralarında Arjantin, Kanada, İrlanda, Malta, Güney Afrika ve Uruguay’ın da bulunduğu 28 ülkede eşcinsel evlilikler yapılabiliyor. Uluslararası Af Örgütü tüm ülkelere benzer bir yoldan gitme çağrısında bulunuyor ve LGBTİ+’lara yasal birliktelik haklarının sağlanmasını talep ediyor.  

7- Onur etkinlikleri ne anlama geliyor?

Onur etkinlikleri karnaval havasında yapılan yürüyüşlerden film gösterimlerine ve tartışmalara kadar çok çeşitli şekillerde düzenlenebilmektedir. Yaşadığınız yere bağlı olarak yıl boyunca düzenlenebilen bu etkinlikler, toplumun yarattığı erkek veya kadın olmanın gereklerine ilişkin tanımların ve normların esas alınmasıyla toplum dışında itilmiş insanların kutlama yaptığı günlerdir. Onur etkinlikleri dönemi Amerika kıtasında ve Avrupa’da genellikle Haziran ayına, Güney Afrika’da ise Şubat ve Mart aylarına denk geliyor. Türü her ne olursa olsun bu etkinlikler LGBTİ+’ların var olduklarını ve kimliklerinden onur duyduklarını göstermeleri için bir fırsat yaratıyor. Onur festivalleri Rusya, Suudi Arabistan, Uganda ve son yıllarda Türkiye’nin de aralarında bulunduğu birçok ülkede yasaklanıyor. LGBTİ+ hareketini tüm çeşitliliğiyle kucaklayan Onur etkinlikleri, LGBTİ+ haklarına saygı gösterilmesi ve bu hakların korunmasına yönelik çağrıları da güçlendiriyor.