ABD’deki Shell kararı insan hakları davalarında adalete erişimi ciddi şekilde kısıtlıyor

 

Amerikan Yüksek Mahkemesi, yakından takip edilen Kiobel - Royal Dutch Petroleum Co davasını bugün reddederek, Nijer Deltası’ndaki insan hakları ihlalleri kurbanlarına ağır bir darbe vurdu ve 1789’da kabul edilen Yabancı Haksız Fiil Kanunu’nun (Alien Tort Statute-ATS) kapsamını ciddi bir şekilde sınırladı.

 

Mahkemenin bu kararı, yabancı ülkelerde işlenen insan hakları ihlalleri mağdurlarının ABD mahkemelerine erişimini sınırlıyor. Aynı zamanda bu kararla mahkeme, kendi içtihatından radikal biçimde dönmüş oluyor. Uluslararası Af Örgütü bu kararın insan hakları ihlallerine yönelik hesap verilebilirliğin arttırılmasına yönelik eğilimi hiçe saydığı kanısında.

 

 

Mahkemenin bu kararı Kiobel’in Royal Dutch Petroleum Co’ya karşı açtığı davayla ilgili. Dava, 1990’ların ortasında Nijerya’da yönetimde olan askeri hükümet tarafından kendilerine ve ailelerine yönelik gerçekleştirilen insan hakları ihlalleri ile ilgili Ogoni halkı tarafından açıldı.

 

Uluslararası Af Örgütü Hukuk ve Politikalar Direktörü Michael Bochenek, “Verilen mahkeme kararı sadece Ogoni halkının umutlarını söndürmekle kalmıyor ayrıca başka yerlerde cezasız kalan insan hakkı ihlallerine karşı çıkma imkânı veren yasadan yararlanmayı da engelliyor. Bu mahkeme kararı, insan hakları ihlalleri gerçekleştiren veya iştirak eden kişilerin, sırf işletme yerleri sebebiyle hukuka erişimden uzak kalamayacaklarını güvence altına alan eğilimde yıllardır kaydedilen ilerlemeden korkutucu bir şekilde geri dönüş yapıldığı anlamına geliyor” diye konuştu. 

 

Davacılar, Shell’in yargısız infaz, işkence, tecavüz ve insanlığa karşı suçu da içeren bu ihlallere iştirak ettiğini iddia ediyor. Shell’e karşı ATS’ye dayanarak hukuk davası açıp, adaleti sağlamayı umdu.
 

Amerikan Yüksek Mahkemesi, ATS’nin ABD dışında yaşanan ihlallere uygulanmayacağına karar verdi. ATS, 30 yıldan bu yana, dünya çapında yaşanan insan hakkı ihlalleri mağdurlarının, tazminat almak için başvurdukları bir yasa.

 

Bochenek, “Sınır ötesinde özgürce işletilebilen uluslararası şirketler ve diğer aktörlerin, yasanın kapsamından korunmuyor olması oldukça kritik. Hatta bunlar, sınır ötesinde uygulanan hukukun korumasından sık sık yararlanıyor. Ancak, insan hakları ihlalleri mağdurları, sınır ötesinde adalet aramaya çalıştığında aşılması güç engellerle karşılaşıyor. Bu kararla birlikte, birçok kişiye mahkeme kapıları kapandı. Bugüne kadar, ATS, insan hakları ihlallerine karşı kritik bir savunma olarak ayakta durdu – davanın ATS uyarınca ABD mahkemelerinde görülmesi imkânı, ABD’nin insan hakları ihlalleri gerçekleştiren kişiler için güvenli bir sığınak olmadığı mesajını vermişti.

 

Bugün Yüksek Mahkeme, hukuku etkili bir şekilde insan hakları ihlalleri işleyenlerin tarafına koyarak hesap verilebilirlik peşine düşenlerin işini zorlaştırdı” dedi.

 

Arka Plan
1995’te Nijer Deltası’ndaki Ogoni halkından aralarında yazar ve insan hakları kampanyacısı Ken Saro-Wiwa’nın da bulunduğu dokuz aktivist (Dokuz Ogoni), siyasi temelli bir kovuşturma ve adil olmayan yargılama sonucunda, Nijerya’daki askeri hükümet tarafından infaz edildi. Aktivistler, bölgede yıkıcı etkisi olan petrol sanayini ve özellikle Shell’in işletme faaliyetlerini protesto etmişti. 
 

Ogoniland’de insan hakları ihlallerine müdahil olan Shell’in sorumlu tutulması için, infaz edilen kişilerin ve Ogoniland’deki şiddet mağdurlarının aileleriyle çalışan avukatlar, ABD’de çok sayıda dava açtı.

 

Kiobel davası, Yabancı Haksız Fiil Kanunu (ATS)’na dayanarak, Dokuz Ogoni’den biri olan Dr. Barinem Kiobel ve diğer 11 kişi adına açıldı. 2010’da temyiz mahkemesi, şirketlere karşı ATS uyarınca insan hakları ihlalleri sebebiyle dava açılamayacağı gerekçesiyle davayı reddetti. Davacılar, davayı bir üst mahkeme olan ABD Yüksek Mahkemesi’ne taşıdı.

 

Shell, 2009’da benzer bir dava olan Wiwa - Royal Dutch Petroleum Co. davasında 15.5 milyon Amerikan Doları karşılığında uzlaştı. Şirket, herhangi bir sorumluluk kabul etmedi.

 

Etiketler: ABD , Shell , Petrol boru hattı , Petrol sızıntısı , Kiobel , Royal Dutch Petroleum Co , Yabancı Haksız Fi