Uluslararası Ceza Mahkemesi’ni kuran Roma Statüsü’ne 60. Onay Hakkında Sorular ve Cevaplar

 

Roma Statüsü’ne 60. onayın önemi nedir?

17 Temmuz 1998’de kabul edilen Roma Statüsü, 60 devletin onaylamasından sonra Uluslararası Ceza Mahkmesi’nin kurulmasını öngörmektedir. 60. onay, onaylayan devletlerin La Haye merkezli mahkemeyi kumalarını sağlayacaktır.

 

Buna ilaveten, 60. onay mahkemenin yargılama yapmaya başlamasını da sağlayacaktır. Roma Statüsü, yürürlüğe giriş tarihinden önce mahkmenin hiçbir suç için soruşturma ve kovuşturma yapmamasını öngörmektedir. Yürürlüğe giriş tarihi ise, 60. onaydan sonra geçecek 60 günlük süreden sonra gelen ayın ilk günüdür (Örneğin 60. onay 15 Nisan 2002’de gelirse, yürürlüğe giriş tarihi 1 Temmuz 2002 olacaktır.).

 

60. onay ne zaman gerçekleşecek?

60. onayın kesin olarak ne zaman gerçekleşeceğini bilebilmek doğal olarak mümkün değildir. Bu durum, devletlerin onay belgelerini ne zaman vereceklerine bağlıdır. Uluslararası Af Örgütü, bazı devletlerin onay veren ilk 60 devlet içinde yer alabilmek için çalıştıkları ve 60. onayın 2002’nin ilk yarısında gerçekleşebileceği yönünde raporlar almaktadır.

 

Mahkemeyi kuracak olan 60. onaydan sonra da devlet onaylarına ihtiyaç olacak mı?

Evet. Eğer Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, uluslararası barış ve güvenliğin korunması ya da yeniden kurulmasını sağlamak amacıyla Mahkeme’ye bir olay bildirirse, Mahkeme suçun işlendiği yere ya da sanıkların uyruğuna bakmaksızın takibat başlatacaktır. Ancak diğer taraftan, mahkemenin önüne başka şekillerle gelen tüm olaylarda (örneğin mağdur ya da bir devletin başvurusuyla gelen bir olay olabilir), devlet mahkemenin yargılama yetkisini tanıdığını bildirmediği sürece mahkeme, ancak suç onay vermiş bir devletin ülkesinde işlenmiş ya da o devlet vatandaşlarından biri tarafından işlenmiş olursa harekete geçebilecektir. Bu durumda, mahkemenin mümkün olan en geniş yargılama alanına sahip olabilmesi için, mümkün olduğunca çok devlet tarafından onaylanması gerekmektedir.

 

60. onaydan sonra ne olacak?

Uluslararası Ceza Mahkemesi Hazırlık Komisyonu, ilk yıl bütçesi ve mağdurlar fonu işleyiş kurallarını da içerecek şekilde Roma Statüsü’ne ek döküman tasarıları hazırlama işini bitirmek üzeredir. Hazırlık Komisyonu’nun iki toplantısı, 8-9 Nisan 2002 ve 1-12 Temmuz 2002 tarihlerinde gerçekleşmek üzere planlanmıştır. Bu toplantılar süresince, Hazırlık Komisyonu’nun çalışmalarını tamamlaması beklenmektedir.

 

Daha sonra, Roma Statüsü’nü onaylamış devletler (Taraf Devletler Asamblesi), henüz onaylamamış gözlemci devletler, sivil toplum örgütleri ve hükümetlerarası örgütlerin de katılımıyla, ilk yıl bütçesinin kabulü, mağdurlar fonu kurulması ve yargıçların seçimi konularını içerecek şekilde mahkemenin kurulması için son hazırlıkları tamamlamak üzere toplanacaktır.

 

Mahkemenin başlangıçtan itibaren etkin olmasını temin için devletler neler yapmalılar?

60. onaya, tam olarak beklenenden önce ulaşılmış olacak (7 Mart 2002 itibariyle 54 devlet onaylamıştır). Mahkemenin düzgün kurulabilmesi ve etkin olması için, ulusal ve uluslararası düzeyde belirli birtakım çalışmaların tamamlanması zorunludur. Uluslararası Af Örgütü, taraf devletleri özel olarak:

 

- Henüz bitirilmemiş işlerin anlaşılması ve sonuçlandırılması için yeterli zaman bırakarak bu işlerin derhal tamamlanması amacıyla etkin planlama yapmaya,

- Mahkemenin ve özellikle ilk çalışma yılının etkinliğini sağlamak üzere yeterli kaynak ayırmaya,

- Soykırım suçu, insanlığa karşı suçlar ile savaş suçlarından zarar gören mağdurların ve bunların ailelerinin yararına kullanılmak üzere etkili bir mağdurlar fonu oluşturmaya,

- Eğer devletler bu sayılanları yapmadılarsa, mahkeme ile tam işbirliği sağlamayı da içeren, ulusal mevzuatın yapılacak düzenlemelerle harekete geçmesini sağlamaya,

- En geniş ulusal tartışma imkanı ile en yüksek kalitedeki adayların, yargıçlar, savcılık ve yazı işleri müdürlüğü için aday gösterileceği açık ulusal adaylık usulünü takip etmeye davet ediyor. Özelde adaylık usulü, kadın ve erkek yargıçların adil temsiline dayanacaktır.

 

Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne ABD’nin muhalefetine karşı Uluslararası Af Örgütü’nün pozisyonu nedir?

Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin kuruluşuna tek aktif muhalefet gösteren ülke ABD’dir. ABD Hükümeti, mahkemenin siyasi yönlendirmelerle kendi vatandaşlarına karşı takibat yapmasından endişe ettiğini ifade etmektedir. Uluslararası Af Örgütü, Roma Statüsü’ndeki adil yargılanma garantileri ile diğer kontrol ve dengelerin çok güçlü olduğuna ve böyle bir durumun gerçekleşmeyeceğine inanmaktadır. Statü’yü imzalayan hemen hemen tüm AB üyelerini kapsayan devletler, Roma Statüsü’nü ayrıntılı biçimde incelemiş ve aynı sonuca varmışlardır. Uluslararası Af Örgütü, mahkemenin ABD’nin endişelerinin yersiz olduğunu ortaya çıkaracağına güvenmektedir. Uluslararası Af Örgütü, ABD’nin mahkemenin çalışmalarını engellemeyeceğine ve yavaşlatmayacağına inanmaktadır.

 

Mahkeme ne zaman çalışmaya başlayacak?

Mahkemenin resmi açılış töreninin, mahkemenin bulunduğu Lahey'de 2003 yılının ilk çeyreğinde gerçekleşmesi olasıdır.

 

Etiketler: Uluslararası Ceza Mahkemesi , Lahey , UCM , Hazırlık Komisyonu